Op 31 maart vond in Hasselt het slotsymposium plaats van het onderzoeksproject HOUSE: De resultaten uit 4 jaar HOUSE-onderzoek werden er gedeeld (meer info over het volledige programma vind je hier).
Het werd een bijzonder inspirerende namiddag, met een mooie opkomst van deelnemers uit verschillende sectoren: ontwerp, beleid, zorg en welzijn, onderzoek en praktijk. Net die brede aanwezigheid maakte het gesprek rijk en relevant, en onderstreepte meteen ook waar het om draait: woonwelbevinden realiseren vraagt samenwerking over grenzen heen.
Vijf kernboodschappen uit het HOUSE-onderzoek
Tijdens het symposium werden de belangrijkste inzichten uit vier jaar onderzoek gebundeld in vijf kernboodschappen:
- Subjectief welbevinden staat centraal in hoe ouderen hun woonsituatie ervaren en evalueren.
Wonen wordt bepaald door zowel objectieve woonkenmerken (zoals toegankelijkheid en veiligheid) als subjectieve ervaringen (zoals je goed voelen, verbondenheid en controle). Neem het levensloopperspectief mee bij het ontwerpen voor ouderen waarin woonvoorkeuren en ervaringen gevormd worden doorheen het leven, met aandacht voor zowel het verleden als toekomstige wensen. - ‘Ageing well in the right place’ vraagt aandacht voor diversiteit en kwetsbaarheid
Ouderen vormen een zeer diverse groep met uiteenlopende woonnoden en -mogelijkheden, waardoor het in kaart brengen van die heterogeniteit essentieel is; tegelijk is er nood aan expliciete aandacht voor financiële kwetsbaarheid en voor mensen voor wie ‘vroeger nadenken over later’ geen evidentie is. Wonen kan daarbij niet los gezien worden van andere domeinen zoals inkomen, zorg en sociale context. - Meer en diverse woonvormen zijn noodzakelijk, maar vragen dringend actie
Er is nood aan meer én meer diverse woonvormen binnen het bestaande Vlaamse woonpatrimonium, maar dit vraagt het wegwerken van structurele drempels en helder beleidskader. Het doorbreken van beleidssilo's tussen wonen, zorg en ruimtelijke ordening is daarbij essentieel. De resultaten tonen ook opportuniteiten naar de toekomst, zoals het inzetten op lichte vormen van delen van functionele ruimtes met behoud van privacy en autonomie. - Ontwerpen voor woonwelbevinden vraagt een mensgerichte benadering
Architectuur speelt een sleutelrol, maar vraagt een verschuiving van standaardoplossingen en checklists naar een open, mensgerichte, participatieve aanpak, met aandacht voor diversiteit, verandering door de tijd, herinneringen, zelfstandigheid en ontmoeting. - Intersectorale samenwerking is essentieel
Wonen, zorg en welzijn zijn onlosmakelijk verbonden. Zonder structurele samenwerking tussen deze domeinen blijven duurzame oplossingen uit.
Panelgesprek: van inzichten naar actie
Het slotsymposium werd afgesloten met een panelgesprek met Véronique Claessens (Vlaams Bouwmeester), Magda De Meyer (Vlaamse Ouderenraad), Sam Vanhuynegem (VVSG), Lien Van Riet (Zorgnet Icuro) en Cecilia Aernaudts (osar architects).
De kern van het gesprek was helder: de inzichten zijn er, nu is het tijd voor actie. Er klonk een duidelijke oproep om voorbij experimenten en pilootprojecten te gaan en in te zetten op concrete implementatie en structurele verankering.
Tegelijk werd de traagheid van het systeem scherp benoemd. Ideeën die vijftien jaar geleden als te vooruitstrevend werden gezien, zijn vandaag nog steeds moeilijk realiseerbaar. Dat wijst op een hardnekkige kloof tussen kennis en praktijk.
Ook de mismatch tussen het huidige woonaanbod en de noden van een diverse groep ouderen kwam sterk naar voren. Meer en meer diverse woonvormen in nabijheid van waar ouderen vandaag wonen zijn nodig, maar botsen op drempels.
De conclusie was eensgezind: woonwelbevinden vraagt gedeelde verantwoordelijkheid en echte samenwerking tussen ontwerp, beleid, zorg en welzijn. Alleen zo kan ‘ageing well in the right place’ werkelijkheid worden.
Van inzichten naar concrete tools
Een belangrijk doel van het HOUSE-onderzoek was om inzichten te vertalen naar bruikbare instrumenten voor de praktijk. Tijdens het symposium en in de expo konden bezoekers hiermee actief kennismaken. Enkele van de tools die werden voorgesteld:
-
WoonWelbevinden-Wijzer
Een online woontest die ouderen ondersteunt om stil te staan bij hun huidige en toekomstige woonsituatie, en die het gesprek hierover opent. Na het invullen ontvang je een persoonlijk rapport met jouw sterke punten, aandachtspunten, tips en een vergelijking met andere deelnemers.
-
Ontwerpgids voor ontwerpers met 5 Design drivers en toolbox
Een set van vijf ontwerpprincipes die ontwerpers ondersteunen om meer mensgericht en toekomstgericht te ontwerpen. De ontwerpgids kan in combinatie gebruikt worden met 6 praktijkgerichte co-creatie tools die helpen om inzicht in het woonwelbevinden van ouderen te verdiepen, te toetsen en te vertalen naar ruimtelijke keuzes.
-
HOUSE woonprofielen
Een persona-set die de diversiteit onder ouderen in kaart brengt aan de hand van 5 thema's die belangrijk zijn rond wonen en ouderen: levensstijl en woonvoorkeuren, toekomstvisie en woonaspiraties, fitheid, sociale omkadering, financieel-economische situatie. Een beperkt aantal fysieke exemplaren zijn beschikbaar.
-
Taxonomie van individuele en gemeenschappelijke woonvormen
Een overzicht van bestaande woonvormen in Vlaanderen, gestructureerd volgens ruimtelijk en sociaal delen, om het complexe landschap van woonvormen beter te begrijpen en bespreekbaar te maken.
-
Test ‘Welke woonvorm past bij mij?’ en lesmodule Woon-Wonderland
Een interactieve lesmodule voor leerlingen vanaf het 5e leerjaar die op een speelse manier laat nadenken over wonen en ouder worden, gekoppeld aan een online test die voor iedereen toegankelijk is en inzicht geeft in mogelijke woonvormen die bij jouw woonvoorkeuren passen.
-
Toolzoeker
Een bundeling van 44 bestaande woning screeninginstrumenten uit binnen- en buitenland die professionals helpen om woonwelbevinden mee te nemen in ontwerp- en beslissingsprocessen.
De expo tijdens de pauze van het slotsymposium maakte deze output tastbaar: bezoekers konden tools verkennen, testen en in gesprek gaan over hun toepassing in de praktijk. Meer informatie over deze en meer tools zijn terug te vinden op de HOUSE website.
Samen bouwen aan wat volgt
Het HOUSE-onderzoek maakt duidelijk dat woonwelbevinden geen vanzelfsprekendheid is, maar een essentiële voorwaarde voor de toekomst, en het resultaat van doordachte keuzes en samenwerking. De inzichten uit het onderzoek worden momenteel verder gebundeld in een white paper.
