Nieuw voor architecten

De nieuwe HOUSE-ontwerpgids ‘Ruimte voor Welbevinden’ wordt deze maand gelanceerd. De gids ondersteunt en inspireert (interieur)architecten en bouwprofessionals bij het ontwerpen van woonprojecten waarin het welbevinden van ouderen centraal staat. Deze ontwerpgids vertrekt vanuit inzichten uit het vierjarige HOUSE-onderzoek, waaronder literatuurstudie en interviews met 20 architecten en 70 huidige en toekomstige ouderen. De gids werd ontwikkeld via ontwerpend onderzoek samen met drie architectenbureaus.

Wat vind je in deze publicatie?

De ontwerpgids introduceert vijf design drivers: richtinggevende ontwerpprincipes die helpen om woningen en woonomgevingen te creëren die beter aansluiten bij de diverse realiteiten van ouder worden. Elke design driver wordt gekoppeld aan concrete ontwerpstrategieën en praktijkvoorbeelden, zodat ontwerpers meteen zien hoe deze principes vertaald kunnen worden binnen reële woonprojecten. De gids bevat onder meer inzichten over diversiteit onder ouderen, ontwerpen voor verandering, herinneringen, zelfstandigheid, routines en ontmoeting.

Ontwikkeld via een ontwerpend onderzoekstraject

De publicatie is het resultaat van een intensief ontwerpend onderzoekstraject met drie architectenbureaus met expertise rond wonen en ouderen: Osar, a2o architecten en RE-ST.

Elk bureau (her)ontwierp een bestaand woonproject (in uitvoering of reeds gerealiseerd) en ging in gesprek met oudere eindgebruikers. Ze onderzochten hoe architectuur nog meer kan bijdragen aan het subjectief welbevinden van oudere bewoners door ontwerpkeuzes te toetsen aan gebruikerservaringen: Wat ondersteunt dagelijkse routines? Wat draagt bij aan herkenning, sociale verbondenheid en autonomie?

Deze praktijkervaringen verrijken de gids met realistische scenario’s en toepasbare ontwerpkeuzes, en maken de publicatie bijzonder bruikbaar voor ontwerpers die onderzoek willen vertalen naar hun ontwerppraktijk

Een voorbeeld: “Ruimte voor verandering” door inbouwen van flexibiliteit in het ontwerp

Eén van de vijf design drivers is ‘Ruimte voor verandering’ waarbij twee ontwerpstrategieën aan bod komen. Eén daarvan laat zien hoe architectuur kan inspelen op veranderende noden van oudere bewoners. Het voorbeeld van de Kruitfabriek in Vilvoorde van a2o architecten toont bijvoorbeeld hoe flexibiliteit in het grondplan kan bijdragen aan toekomstbestendig wonen.

In dit project onderzochten de architecten van a2o hoe ruimtes kunnen meegroeien met evoluerende behoeften, familiesamenstellingen, levensstijlen, mobiliteitsnoden en woonvoorkeuren. Op de afbeelding is links het basisontwerp en rechts een mogelijke toekomstige variant. Om de woning eenvoudig mee te laten groeien zonder grote architectuuringrepen, passen de architecten enkele strategieën toe op het basisplan. Enkele voorbeelden:

• Invulwanden of kastenwanden tussen 2 ruimtes in plaats van dragende muren, waardoor de indeling in de toekomst eenvoudig kan worden aangepast zonder ingrijpende verbouwingen. Het voorbeeld toont hoe de hobbykamer kan transformeren tot keuken en de slaapkamer tot een integraal toegankelijke slaapkamer.
• Wachtleidingen worden op strategische plekken van bij de start voorzien, zodat later geen ingrijpende aanpassingen meer nodig zijn. In het voorbeeld zitten er wachtleidingen klaar in de hobbyruimte, zodat hier later een aangepaste keuken kan geïnstalleerd worden.
• Meegroeiende, aanpasbare kamerfuncties, zoals een extra kamer die in de loop van de levensfase kan evolueren van hobbyruimte naar logeerkamer of slaapkamer. Of aanpasbare buitenelementen, zoals een overdekt terras, dat op termijn een wintertuin kan worden.

Deze strategieën tonen hoe flexibiliteit geen abstract principe hoeft te zijn, maar een concrete ruimtelijke kwaliteit die het dagelijks leven van bewoners ondersteunt, vandaag én morgen. Op deze manier illustreert deze gids hoe ontwerpers via doordachte ruimtelijke keuzes een woning kunnen creëren die mee verandert, zonder dat de bewoner telkens opnieuw moet verhuizen of grote renovaties moet aangaan.

`Wat we als ontwerpers langs onze kant kunnen oppakken, is dat casco voorzien, die generositeit voorzien, die aanpasbaarheid voorzien.